Skip to main content

લાઈફ સફારી~97 : જાતીય હિંસા- પુરુષોનો જ પ્રશ્ન છે!



***
લેપટોપ ચાલુ કરું છું. લખવાનો ખુબ બધો પ્રયાસ કરું છું. પણ દિલો--દિમાગમાં હજુ થોડ દિવસ પહેલા જોયેલી ઇન્ડિયાઝ ડોટર ડોક્યુમેન્ટરીની સાઈડ ઈફેક્ટસ યથાવત છે. કઈ પણ લખવા, વાંચવા અને પ્રોસેસ કરવાની દિલ-દિમાગ અને આંખો સુદ્ધાં નાં પાડે છે.
દિમાગ અને દિલ કાયમની જેમ ચર્ચાના ચગડોળે ચઢે છે.
દિમાગ: આ કઈ પહેલો બનાવ થોડી છે? તું તો જાણે એમ રીએક્ટ કરે છે જેમ આજ સુધી આ દુનિયામાં કોઈ બળાત્કારનો બનાવ બન્યો જ નથી. જાણે તું હજુ રામ રાજ્યમાં જીવે છે.
દિલ:હા, આ કળયુગ છે, હું જાણું છું. અને આ કઈ બળાત્કારનો પહેલો બનાવ પણ નથી જ.. પણ કોઈ બળાત્કારીને પોતાના મોઢે નફફટાઈથી જાણે કોઈ મહાન કામ કર્યું હોય એમ આખી ઘટના બયાન કરતા પહેલા ક્યાં જોયું છે? હજુ હું એમ જ માનું છુ કે ગુનો કરનાર અંદરખાને ખોટું કર્યાનો ભાર લઈને ફરે છે, પોતે કરેલા પાપકર્મ માટે પશ્ચાતાપ પણ કરે છે. બુરાઈ પર મોડેમોડે પણ અચ્છાઈની જીત જરૂર થાય જ છે. પણ..
દિમાગ: પણ શું? એ રેપીસ્ટ મુકેશએ જે કહ્યું એમાં આટલા આફ્ટરશોક્સ કેમ? જે વિચારધારા એ બળાત્કારીની છે એજ થીન્કીંગ તારા પડોસીઓ, સગા-સંબંધીઓ, દેશના નેતાઓ, ધાર્મિક ગુરુઓ, ભણેલા-અભણ- ઓલમોસ્ટ બધાની જ છે. ભલે આજે આપણે એ ડોક્યુમેન્ટરી પર બેનની માંગ કરીએ કે સરકાર અને બીબીસી નો વિરોધ કરીએ, એ સડેલી-ચીપ વિચારધારા આપણી અંદર રહેવાની જ છે. બદલાવની તારે-મારે-બધાને જરૂર છે. ખાલી આમ દુખી બેસી રહેવાથી કે પછી ડોક્યુમેન્ટરીન વિરોધમાં/બળાત્કારીની વેદના વિષે લેખ લખવાથી કઈ નથી થવાનું.
દિલ: હમમમ..
અને દિલ અને દિમાગ બંને પાછા ચુપ થઇ જાય છે.
આંગળીઓ કી-બોર્ડ પર ચુપચાપ ચાલતી રહે છે અને મિત્ર-ગુગલ સાથે કૈક વાતો કરે છે. ગુગલ તો જાણે આ મુદ્દે મારા કરતા પણ વધુ ગુસ્સેલ અને આક્રોશપૂર્ણ છે.. અને એટલે જ કદાચ ગુગલ એક ક્લિક સાથે કૈક કેટલીયે ઘટનાઓને પળવારમાં તાઝા કરી દે છે. તાજેતરમાં જ બંગાળમાં ૭૨ વર્ષની નન પર લુંટનાં ઈરાદે કરેલા હુમલા બાદ સામુહિક બળાત્કાર, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪નાં રોજ વેસ્ટ બંગાળમાં ૧૩ ઇસમો દ્વારા પીડિતા મહિલા પર કરવામાં આવેલો પાશવી સામુહિક બળાત્કાર, ૪ અપ્રિલ ૨૦૧૪નાં રોજ મુંબઈ ખાતે ત્રણ હેવાનો દ્વારા બંધ મિલમાં એક ફોટોજર્નાલીસ્ટ પર કરવામાં આવેલો સામુહિક બળાત્કાર, ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ નાં રોજ દિલ્હી ખાતે પોતાની હોટેલનો રસ્તો ભૂલી ગયેલી ડેનિશ પ્રવાસી મહિલા પર થયેલો સામુહિક બળાત્કાર, ૧૭ સપ્ટેમ્બર ૧૦૧૩નાં રોજ આસામ ખાતે પાંચ યુવાનો દ્વારા દસ વર્ષીય બાળકી પર સામુહિક બળાત્કાર, ૪ જુન ૨૦૧૩નાં રોજ હિમાચલ પ્રદેશમાં અમરીકન મહિલાનો સામુહિક બળાત્કાર, ૩૦ અપ્રિલ ૨૦૧૩ન રોજ મધ્ય પ્રદેશખાતે પાંચ વર્ષીય બાળકી પર અમાનુંશીય બળાત્કાર, ૧૬ ડીસેમ્બર ૨૦૧૨નાં રોજ દિલ્હી ખાતે ડોક્ટર બનવા જઈ રહેલી યુવતી પર ચાલુ બસે ક્રૂર અને અમાનવીય બળાત્કાર – માત્ર જુજ ઘટનાઓ અને આંખો એક એક સમાચાર અને એક એક ઘટનાને જાણે જીવતી ગઈ, રડતી ગઈ.
દિલ અને દિમાગ જાણે કોમામાં જતા રહ્યા. રહી રહીને એક જ પ્રશ્ન અંદર ખાને ઘુમરાઈ રહ્યો કે- એક માણસ બીજા માણસ સાથે આટલો અમાનવીય વ્યહવાર કઈ રીતે કરી શકે? જબરદસ્તી, ક્રૂરતા પૂર્વક શારીરીક સમાગમ કરીને કોઈ વ્યક્તિને આનંદ કઈ રીતે આવી શકે? શારીરિક ભુખ શું માણસ પર એટલી હાવી થઇ જતી હશે કે એ માણસ મટીને જાનવર બની જાય? અરે જાનવર પણ ક્યારેય આવા ભયંકર અને નિર્દય કૃત્ય નહિ જ કરતા હોય ને?
પ્રશ્નો ઘણા બધા ઉઠ્યા પણ જવાબ નાં જ મળ્યો. કદાચ એક સ્ત્રી થઈને હું બીજી સ્ત્રીની પીડા-વેદના સહજતાથી સમઝી શકું છું પણ એક પુરુષની બર્બરતા કે મનોભાવ-વિવશતા-વિકૃતિ મને નથી સમઝાતી. અને એટલે જ આ પ્રશ્નો હું મારા મનોભાવમાંથી વિશ્વ સામે તરતા મુકું છુ. અને વિશ્વના એક જુદા જ ખૂણે થી મને એના જવાબો પણ મળે છે – તે પણ એક પુરુષ પાસેથી.
અમેરિકામાં શિક્ષણશાસ્ત્રી, લેખક, ફિલ્મ મેકર અને સમાજશાસ્ત્રી એવા જેક્સન કેટ્ઝ કહે છે કે –સ્ત્રીઓ પર થતો અત્યાચાર એ સ્ત્રીઓનો નહિ પરંતુ પુરુષોનો મુદ્દો-પ્રશ્ન છે. પોતાની વાતને ખુબ સરળ શબ્દોમાં સમઝાવતા કેટ્ઝ કહે છે કે ઘરેલું હિંસા, શારીરિક અત્યાચાર, બળાત્કાર, ક્રૂરતા, સેક્ષ્યુઅલ્ હેરેસમેન્ટ, ચાઈલ્ડ સેક્ષ્યુઅલ્ એબ્યુઝ- જેવી સંવેદનશીલ સમસ્યાઓને જાતીય હિંસામાં ગણવામાં આવે છે. જાતીય હિંસાને એવી સમસ્યા ગણવામાં આવે છે જેમાં કેટલાક ખરાબ પુરુષો છે જે અત્યાચાર કરે છે અને કેટલાક સારા પુરુષો છે જે એનાથી બચવામાં મહિલાઓને-બાળકોને મદદ કરે છે. કેટ્ઝ આ માન્યતાને ગેરવ્યાજબી ઠેરવતા કહે છે કે – જાતીય હિંસા ભલે સ્ત્રી-બાળક-પુરુષ કોઈની પણ સાથે થાય, એ સૌથી પહેલા પુરુષોનો મુદ્દો-સમસ્યા છે. કેટ્ઝ કહે છે કે આપણે જાણે અજાણ્યે જાતીય હિંસાને મહિલાઓનાં મુદ્દા-વુમન્સ ઇસ્યુમાં ખપાવી દઈએ છે કે જેથી પુરુષો સહેલાઈથી આંખ આડા કાન કરી શકે છે. કેટ્ઝ કહે છે કે જાતીય હિંસાનાં મુદ્દા પર પુરુષોને સૌથી વધુ સભાન થવાની જરૂર છે કેમકે પીડિત બાળક-સ્ત્રી કે પુરુષ ભલેને હોય- હુમલાખોર બહુધા પુરુષ જ હોય છે. આથીજ આ સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર પુરુષો જ લાવી શકે છે સ્ત્રીઓ નહિ. કેટ્ઝ કહે છે કે વિચારી જુઓ કે એક એવી દુનિયા બનાવીએ કે જ્યાં – જાતીય હિંસા આચરનાર પુરુષોને સામાજિક-કાયદાકીય કડક શિક્ષા/બહિષ્કાર કરવામાં આવે..તો કદાચ આવી અમાનવીય ઘટનાઓ ખુબ જ ઓછી થઇ શકે, કેમકે બળાત્કાર, છેડતી, શોષણ, હિંસા આચરનાર ઘણું ખરું હું-તમે કે મારી તમારી આસપાસ રહેનારા કહેવાતા નોર્મલ અને સામાજિક પુરુષો જ હોય છે. કેટ્ઝ ઉદાહરણ આપતા કહે છે કે પ્રશ્નો આપણી વિચારધારા અને બોલ-ચાલ સાથે પણ છે. જેમકે ક્યાંક કોઈક પુરુષ સ્ત્રીને મારે છે ત્યારે એ ઘટના જ્હોને મેરીને માર્યું. એ વાક્ય દ્વારા કહી શકીએ. જે વાક્યમાં જ્હોન સબ્જેક્ટ-મુખ્ય પાત્ર છે, મારવું ક્રિયા છે અને મેરી પીડિતા-ઓબ્જેક્ટ છે. કેટ્ઝ બીજું ઉદાહરણ આપતા કહે છે કે એજ વાક્યને જોમેરીને જ્હોન થકી માર પડ્યો.”- એમ કહેવામાં આવે તો તે એક નકારાત્મક વાક્ય છે કેમકે પહેલા વાક્યમાં મુખ્ય પાત્ર જ્હોન(મારનાર) હતો જયારે બીજા વાક્યમાં મુખ્ય પાત્ર મેરી(પીડિતા) છે. હવે આપણે ખુબ જ ચાલાકીથી બીજા વાક્યને તોડી મરોડીને –મેરીને માર પડ્યો. એમ કહી દઈએ છે. અર્થાત આખી વાર્તા માત્ર મેરીની છે, આપણે એને મારનાર અને મુખ્ય પાત્ર એવા જ્હોનને વાર્તામાંથી સફળતાપૂર્વક બચાવી લીધો છે. અને અંતે આપણે એજ વાક્યને મેરી માર ખાનાર બિચારી સ્ત્રી છે.- બનાવી દઈને એનું સ્ત્રીસમુદાય સાથે જોડાણ કરી દઈએ છે. પહેલા વાક્યમાં જ્હોનની વાત થી શરુ કરીને આપણે આખી વાર્તાને દુખિયારી સ્ત્રીઓ તરફ વાળી દઈએ છે અને જ્હોન ને બાઇજ્જત બરી પણ કરી દઈએ છે. અર્થાત –પાંચ હેવાનો દ્વારા નિર્ભયા પર બળાત્કારની ઘટના નિર્ભયા પર પાંચ હેવાનો દ્વારા બળાત્કાર- નિર્ભયા પર થયેલો બળાત્કાર- નિર્ભય બળાત્કાર પીડિતા મહિલા છે. બની જાય છે.
હવે મુખ્ય પ્રશ્ન અહી આવે છે અને એ છે- ગુનો કરનારની તપાસ-પ્રશ્નો કરવાની જગ્યાએ પીડિતાને પ્રશ્નોત્તરી કરવાની માનસિકતા. છોકરીએ રાતે ઘરની બહાર કેમ નીકળવું જોઈએ? છોકરીએ પુરુષમિત્રો કેમ રાખવા જોઈએ? છોકરીએ આવા-તેવા કપડા કેમ પહેરવા જોઈએ?- ખામોશ! જો તમારે જાતીય હિંસાન પ્રશ્નો ઉકેલ જોઈએ છે તો -પ્રશ્ન મેરીને/નિર્ભયાને નહિ જ્હોન/મુકેશને પૂછવાના છે! કેમકે જાતીય હિંસા સ્ત્રી સાથે થાય, બાળકો સાથે કે પુરુષ સાથે – હિંસા આચરનાર મોટે ભાગે પુરુષ જ હોય છે.
કેટ્ઝ કહે છે કે ઘણુંખરું આપણા આદર્શ પુરુષો, નેતાઓ, ફિલ્મસ્ટાર, ક્રિકેટર્સ, રોલ મોડેલ્સ જાણે અજાણ્યે આપણા વાણી-વર્તનને અભિભૂત કરતા હોય છે. અને ખામી આ રોલ મોડેલ્સની નેતાગીરીમાં છે. બળાત્કારીઓ, ખૂનીઓ, ચાઈલ્ડ અબ્યુઝર-જાતીય હિંસા કરનાર પુરુષો જ્યાં સુધી નેતાગીરીની બાગડોર સંભાળશે ત્યાં સુધી સમાજમાં પેસેલા આ જાતીય હિંસાનાં સડાને કાઢવું અશક્ય છે. આથી આવા જાતીય હિંસામાં સંડોવાયેલા કહેવાતા-રોલ મોડેલ્સને એમની સાચી જગ્યા બતાવી દંડિત કરવું જરૂરી છે, જેથી સમાજ માટે અનુકરણીય ઉદાહરણ બને.
કેટ્ઝ કહે છે કે જાતીય હિંસાની સમસ્યા માત્ર પુરુષો જ ઉકેલી શકે છે, અને એથી જ જાતીય હિંસાનાં આ કોકડાને ઉકેલવા -વધુને વધુ હિમતવાન-ઉદાહરણીય-યુવા પુરુષોની જરૂર છે. અંતે કેટ્ઝ કહે છે કે સ્ત્રીઓ અને પુરુષો સાથે માંડીને નિશંક જાતીય હિંસાને ડામી શકશે જ.
***
પિક્સેલ:
એવા મર્દ બનો કે જેને દર્દ જોઈને દર્દ થાય.

Comments

Rajesh Patel said…
Badhi vaat saachi che madam pan kudarate aapelo tafavat j evo chhe ke kono vaank kadhvo e saval ubho thay chhe

Popular posts from this blog

ડિયર MEN ~ આઈ એમ સોરી. હું દિલગીર છું!

ડિયર MEN, STAY સ્ટ્રોંગ! LEARN to સે SORRY! Keep યોર વોઇસ Low. થિન્ક before યુ Act or Speak! યુ આર ઈન અ TRAP. યોર existence ઇઝ ઈન deep dark! કેમ? આ સવાલ નો જવાબ એક વાર્તાથી આપુ? *** એક નાનું શહેર છે. ટાઉન પણ કહી શકો. અહીં રહે છે આપણી વાર્તાનો મુદ્દો અને મૂળ.
આ વાર્તામાં આપણે એક મુદ્દા ને અનુલક્ષીને બે પરિવારોની વાત કરવાની છે. તો આ બે પરિવારો પૈકી એક પરિવારને આપણે કહીશું "અસામાજિક" માતા-પિતા અને બીજા પરિવારનો ઉલ્લેખ આપણે કરીશું એઝ "સંસ્કારી-સર્વગુણસંપન્ન" માતા-પિતા. તો આપણા આ ટાઉનના હૃદય સમાન વિસ્તારની એક જાણીતી સોસાયટીમાં આ બે પરિવારો બીજા સોએક પરિવારો સાથે રહે છે. સોસાયટીના કોમન ગાર્ડનમાં આ બંને પરિવારોના બાળકો પોતાના મિત્રો સાથે રમે છે. અચ્છા- તો એમાં મુદ્દો શું છે? અને વાર્તા કેમ માંડી છે? જો આ વાંચનાર તમે પુરુષ છો તો -આ મુદ્દો તમારા માટે  ખુબ મહત્વનો છે, અને જો તમે સ્ત્રી છો તો તમારા માટે આ વાર્તાનો સાર વધુ મહત્વનો છે.
અચ્છા તો વાત છે એક સાંઝની. "અસામાજિક પરિવાર" અને "સંસ્કારી પરિવાર" ના બાળકો રોજની જેમ પોતાના મિત્રો સાથે ગાર્ડનમાં રમી…

લાઈફ સફારી~૧૯: શ્રદ્ધા અને અંધશ્રદ્ધા:ઓળખો સુક્ષ્મ ભેદ!

“નવરાત્રીમાં હું તો પુરા નવ દિવસ ઉપવાસ કરું,એકદમ શ્રદ્ધાપૂર્વક અને માતાજીનું મારા પર એટલું બધું સત્ છે કે નવરાત્રીમાં તો માતાજી મારા શરીરમાં આવે જ!" – એક હ્યુમન જેવા જ દેખાતા માતાજી કહી રહ્યા અને શ્રોતાઓ આહોભાવથી જોઈ રહ્યા. મારું ફ્યુઝડ અને કન્ફ્યુઝ્ડ દિમાગ વિચારી રહ્યું કે - એક માણસ બીમારની જેમ ધ્રુજે , બુમો પડે, આંખો કાઢે, જાતજાતની ફરમાઈશો કરે- અને બધા એને પગે લાગેઅને એના આશીર્વાદ લે! - અને કહેવાય એમ કે એમને માતાજી આવ્યા છે! દિમાગ એ વિચારીને શોર્ટ થઇ જાય છે કે - માતાજી શું સાચે એટલા ફ્રી રહેતા હશે કે નવરાત્રીમાં  આમ બધાના શરીરોમાં ફરવા નીકળે? સીન-૨:
"હું તો ગયા વર્ષે એટલી બીમાર થઇ ગઈ હતી. કોઈ દવા અસર જ ના કરે... કેટલા ડોક્ટરોને બતાવ્યું, પણ કોઈ ફર્ક જ નહિ.. પછી મને કોઈએ પેલા XXX/YYY બાબા/માતાજી/ભુવા/ ઓઝાનો ઉપાય બતાવ્યો.. હું એમને મળી. એમણે મને તરત કહ્યું કે, તમને તો ફલાણાએ મૂઠ મારી છે! તમારા પર કાળો જાદુ કરાવ્યું છે. જો તમે એને નહિ  તોડવો તો ૧ વર્ષમાં તમે બરબાદ થઇ જશો! મેં એમણે કીધેલી વિધિ કરાવી, ખાલી ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા થયા પણ આ જુઓ હું ચાલતી ફરતી થઇ ગઈ!"
મારા દિમાગને જાણે ક…

લાઈફ સફારી~૪૮: “સંબંધ એટલે શું?”

“મોટી, યુ શુડ સ્ટોપ રાઈટીંગ. રાઈટીંગ શુડ બી ડન બાય વાઈસ એન્ડ બોલ્ડ પર્સન. તારા જેવા સેન્ટી-મેન્ટલ અને મેસ્ડઅપ આત્માઓએ લખવું ના જ જોઈએ. સંબંધોમાં ઓલમોસ્ટ સિફર રહેલી તું, સાચા સંબંધ કે એ સાચવવાની સલાહ કઈ રીતે આપી શકે રીડર્સને?”-મારા રૂટીન ગુસ્સા અને અકળામણના રિએક્શનમાં મારા દિલોજાન દોસ્તએ ફ્રીની એડવાઈઝ આપી. “આઈ ડીફર. મારા જેવા ઇમોશનલ ફુલ અને દિલથી ડફર લોકોજ લાગણીઓના લોચા અને સંબંધોના સાંધા સહેલાઈથી સમઝી અને સહેજી શકે. જ્યાં સુધી જાતે જોયુ, અનુભવ્યું કે મહેસુસ કર્યું ના હોય ત્યાં સુધી કઈ લખવું શક્ય જ નથી! મારા માટે લખવું એટલે જાત સાથે પ્રમાણિક પણે વાત કરવી છે- ભલે વાત પોતે જોયેલી સ્નેહી-સ્વજનના દર્દની હોય કે જાતે નોતરેલા કોઈ પ્રોબ્લેમની! હા, હું ઘણા સંબંધોમાં લાગણીઓ ઉકેલવામાં નિષ્ફળ રહી છું, પરંતુ આ નિષ્ફળતા એ જ મને સંબંધોના એ પાઠ શીખવ્યા છે જે કોઈ સુફિયાણી રીલેશનશીપ-મેનેજમેન્ટની વર્કશોપ કે સો કોલ્ડ બેસ્ટ સેલર સંબંધ બચાવ-બુક વડે મળવા શક્ય નથી! લખવા માટે વાઈસ હોવું નહિ, થોડું ક્રેક- ક્રેઝી હોવું જરૂરી છે, તો જ એ પારદર્શકતા અને ઓનેસ્ટી આવે લખાણમાં જે સત્ય કહેવા અને સ્વીકારવા જરૂરી છે!”- મ…